نوعی بیماری است که در آن سلولها توانایی تقسیم و رشد بیش از حد دارند و این موضوع منجر به تسخیر، تخریب و فاسد شدن بافتهای سالم می شود. سرطان ها بر خلاف تومورهای خوش خیم، توانایی دست اندازی به بافت های دوردست را هم دارند.
انواع سرطانها
بیشتر سرطانها به سه دسته ی عمده تقسیم میشوند:
- کارسینوم: کارسینوم شامل سرطانهایی میشود که از سلولهایی که سازنده پوست هستند (مثل سرطان پوست) و یا لایه ی داخلی اعضا را میپوشانند (مثل سرطان ریه) و یا سازنده غدد هستند (مثل سرطان سینه) منشاء میگیرند.
- سارکوم: سارکوم ها سرطانهایی هستند که از بافت همبند مثل غضروف، استخوان، چربی و ماهیچه منشاء میگیرند.
- لوسمی ها و لنفومها: لوسمی و لنفومها شامل سرطانهایی است که از سلولهای تشکیلدهنده خون و سلولهای ایمنی منشاء میگیرند.
در اغلب کشورها، سرطان پوست شایعترین سرطان است و پس از آن سرطان سینه، ریه، پروستات، روده بزرگ، مثانه و رحم قرار دارد.
عوامل موثر بر ایجاد سرطان
1- عوامل محیطی: عوامل محیطی در همه جا وجود دارند؛ آنها در محیط اطراف ما، در مکان کار، در غذا و... یافت میشوند. از عوامل محیطی که در ایجاد سلولهای سرطانی نقش دارند میتوان آلودگی هوا و آب و خاک، دخانیات، برخی مواد غذایی، الکل، برخی پرتوها و نیز رشد و تکثیر ویروسها را نام برد.
2- عوامل ژنتیکی (استعداد میزبان): عوامل ژنتیکی از جمله نقایصی در کروموزومها و یا انتقال ژن معیوب به جنین،
وجود سابقه ی سرطان بین اعضای نزدیک خانواده، احتمال دچار شدن به برخی انواع سرطان را افزایش میدهد. وجود جهش در برخی ژنها (که به آنها اونکوژن و ژنهای سرکوبگر تومور میگویند)، باعث بروز سرطان میشود.
3- عوامل ایمنولوژیک (ایمنی): نارسایی مکانیسم ایمنی طبیعی بدن، عاملی مستعدکننده در ایجاد برخی انواع سرطان شناخته شده است.
سن:
افزایش سن احتمال دچار شدن به برخی سرطانها را به شدت افزایش میدهد. سلولهای بنیادی در افراد پیر قدرت تولید سلولهای ایمنی کمتری دارند. مغز استخوان در بدن افراد مسن سلولهای ایمنی کمتری تولید میکند، بنابراین احتمال سرطان ها در افراد مسن بالاتر است. اغلب سرطانها در سنین حدود ۵۵ سال یا بیشتر از آن رخ میدهند. سرطان، علت اصلی مرگ در میان زنان ۴۰ تا ۷۹ سال و مردان ۶۰ تا ۷۶ سال است. البته سرطان، کودکان کمتر از ۱۵ سال را نیز دچار میکند و علت بیش از ۱۰ درصد موارد مرگومیر در این گروه سنی در آمریکا میباشد. لوسمی حاد و سرطانهای دستگاه عصبی مرکزی حدود ۶۰ درصد مرگ ومیرها را در این سن باعث میشوند.
چاقی: یک عامل خطر برای برخی سرطان ها است.
علائم هشدار سرطان
• خونریزی غیرطبیعی در هر نقطه از بدن
• پیدایش هرگونه توده سفت سلولی در زیر پوست، مثلا در سینه یا نقاط دیگر
• پیدایش زخمی که به آسانی بهبود نمییابد (بویژه در اطراف زبان، دهان و لبها)
• سوء هاضمه ی دائمی
• تغییراتی در وضع خالها یا زگیل از قبیل تغییر رنگ، بزرگ شدن، خارش، دردناک شدن و یا خونریزی از آنها که به مدت طولانی ادامه یابد
• پیدایش آشفتگی در اعمال رودهها یا مثانه که با درمانهای عادی بهبودی نیابد
• سرفه، گرفتگی صدا و یا مشکل شدن عمل بلع به مدت طولانی
• کاهش وزن زیاد در زمان کوتاه
• اگر هر یک از این علائم بیش از دو هفته ادامه یابد، باید بیمار تحت بررسی تخصصی قرار گیرد. البته در بیشتر موارد، این علائم حاکی از وجود سرطان نیستند.
راههای پیشگیری سرطان
پیشگیری سرطان، با اجتناب از عامل مسبب یا مصرف مادهای که مانع از پیدایش فرایند بدخیمی میشود، صورت میگیرد و شامل اقداماتی برای کاهش خطرات شیوه ی زندگی (اجتناب از توتون، مصرف غذاهای کمچرب و غنی از فیبر، استفاده از کرم ضدآفتاب و...) و مصرف عوامل پیشگیری شیمیایی سرطان است.
یکسری از عوامل در پیشگیری سرطان موثرند که به شرح ذیل میباشد:
• عدم استفاده از مشروبات الکلی و دخانیات
• عدم استفاده از غذاهایی که آثار سوختگی در آنها نمایان است
• استفاده ی کمتر از گوشت قرمز و کنسروها و گوشت های دودزده و خوراکی های داغ در ظرف پلاستیکی
• استفاده ی بیشتر از سبزیجات و انواع میوهها
• رعایت کامل بهداشت
• صرف غذاهایی که به صورت آبپز تهیه میشود
• و نیز پرهیز از سموم وبرخی داروهای شیمیایی که بدن انسان را در برابر سرطان آماده میسازد.
روشهای درمان سرطان
یک سوم سرطان ها اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شده و به اندازه کافی درمان شوند، قابل درمان میباشند. تاکنون بیش از ۲۰۰ نوع مختلف سرطان شناخته شده است و هر نوع سرطان، عوامل، مشخصات و همچنین درمان خاص خود را دارد.
روشهای درمان بیماری سرطان عبارتند از:
» شیمی درمانی
» پرتو درمانی
» جراحی
البته روشهای زیر نیز گاه در درمان بیماری سرطان به کار رفتهاند: ژن درمانی، درمان بیولوژیکی یا ایمونولوژیک، درمان فوتودینامیک (بکارگیری رنگ و نور) و سوزاندن ضایعه ی بدخیم با اشعه لیزر.