17 آبان - 8 نوامبر؛ در تاریخ چه گذشت؟






امروز 17 آبان هجری شمسی برابر با 8 نوامبر تقویم میلادی است. روزی که در تاریخ آبستن وقایع و اتفاقات زیادی در ایران و جهان بوده است. به مرور برخی از این وقایع میپردازیم.




پرسپولیس اف سی : امروز 17 آبان هجری شمسی برابر با 8 نوامبر تقویم میلادی است. روزی که در تاریخ آبستن وقایع و اتفاقات زیادی در ایران و جهان بوده است. به مرور برخی از این وقایع میپردازیم.

رویداد ها:

سال 53 پيش از ميلاد - روزی که همه قلمرو امپراتوري روم در آسيا از آن ایران شد

پس از پيروزي درخشان ايران در جنگ سال 53 پيش از ميلاد در منطقه حرّان (كارهه) كه ضمن آن كراسوس از اعضاي سه گانه شوراي عالي رياست بر روم و پسرش كشته و هفت لژيون رومي منهدم شد، «ارد Orod» شاه وقت ايران از دودمان اشكاني به مداخله در امور روم پرداخت و اين مداخله در جريان جنگ داخلي روميان (سال 49 تا 44 پيش از ميلاد) به اوج خود رسيد و شاه ايران هردم از يكي از سرداران رومي كه بر سر كسب قدرت با هم مي جنگيدند حمايت و وعده كمك نظامي و اعزام سرباز مي داد و آتش اختلاف را شعله ور مي ساخت .


ارد


«ارد» پس از فروكش كردن اختلاف ژنرالهاي رومي و سپس ترور سزار ژوليوس در سناي روم، تصميم گرفت پيش از آنكه روميان در صدد لشکرکشی دیگری به قلمرو ايران برآيند كه قابل پيش بيني بود باقيمانده متصرفات روم در آسيا را بگيرد و جاي پاي براي روميان در شرق مديترانه (اصطلاحا؛ لوانتLevant) باقي نگذارد. «ارد» با اين هدف، پسر خود ـ پاكر را كه روميان پاكروسPacorus نوشته اند با نيمي از ارتش ايران به سوريه فرستاد و اين سپاه در جنگي كه هفتم نوامبر سال 40 پيش از ميلاد روي داد و ضمن آن ژنرال رومي ـ «دسيديوس ساكسا» كشته شد روميان را شكست داد و روز بعد (هشتم نوامبر) بار ديگر سوريه ـ سوریه بزرگتر ـ از آن ايران شد. در اين عمليات پنج هزار لژیونر رومي اسير شدند. تلفات روميان بيش از 11 هزار كشته نوشته شده است. «پاكر» سپس فلسطين و آنگاه حاشيه غربي آسياي صغير (نواحي ساحل غربي تركيه امروزـ آناتولیای غربی) را متصرف شد و در آسيا جاي ديگري براي امپراتوري روم باقي نماند.

«ارد» پس از اين پيروزي، به مِهستان (سناي ايران) پيشنهاد داد كه «پاكر» فرماندار مناطق متصرفه شود كه پيشنهاد به تصويب رسيد.

1332 - آغاز محاكمه دكتر مصدق: من قانونا نخست وزير ايران هستم

هفدهم آبان سال 1332، دو ماه و 21 روز پس از كودتاي 28 امرداد، محاكمه دكتر محمد مصدق كه در بازداشت بود به اتهام ضديت با سلطنت و قصد بركناركردن شاه و نيز به عنوان مسبب وقايع 25 تا 28 امرداد در محكمه نظامي تهران آغاز شد.


دكتر مصدق در نخستين جلسه محاكمه ـ شاپور ريپورتر كه گفته مي شود يكي از عوامل انگلستان بود در اين جلسه مشاهده شده بود كه به خبرنگاران اشاره كرده بود دكتر مصدق به بيش از سه سال زندان محكوم نخواهد شد ، و برخي روزنامه ها بعدا نوشتند كه خواست انگلستان سه سال زندان براي دكترمصدق بود و همان طور هم شد!


دكتر مصدق هنگام معرفي، خودرا نخست وزير قانوني ايران اعلام و به صلاحيت محكمه اعتراض كرد و گفت كه تنها ديوان عالي كشور مي تواند رئيس دولت را بازخواست قضايي كند. با بيان اين مطلب، جلسه محاكمه به مدت يك هفته تعطيل شد تا اعضاي محكمه كه چند افسر ارشد بودند به صلاحيت خود رسيدگي كنند. دكتر مصدق گفته بود كه طبق قوانين ايران، ديوان عالي كشور جاي رسيدگي به قصور نخست وزير و وزيران است. وي بركناري خود را يك كودتا با نقشه خارجي خوانده بود و گفته بود كه جز با راي عدم اعتماد پارلمان، فردي ديگر حق بركناري نخست وزير را ندارد، و در صورت وقوع چنين عملي، اين مرتكب عمل است كه بايد به اتهام نقض قانون اساسي و ناديده گرفتن اراده مردم محاكمه و مجازات شود. كودتا يعني بركنار كردن دولت از طرق غير قانوني، و بنابراين كودتاگران مجرمند، نه من كه برگزيده ملت و رئيس قانوني دولت هستم. عامل و دست نشانده بيگانه خائن و مجرم است، نه من. جرم بزرگ من، ملي کردن نفت ايران و برهم زدن نظام سياسي ـ اقتصادي ايران بود دولت لندن از قرن گذشته آن را طرح ريزي کرده بود تا وطن مارا به صورتي که مي خواهد اداره شود. من با قدرتي مبارزه کردم که کارش استثمار ملل، جاسوسي، پشت هم اندازي و در عقب ماندگي نگهداشتن ملل مورد نظر بود. خواستم با اين کار، ملل تحت انقياد و ستم و فرو برده شده در جهل و فساد در گوشه و کنار جهان را بيدار کنم که بپاخيزند و زنجيرهاي بردگي استعمارگران و سلطه جويان را پاره کنند. من نگران جان خود نيستم. من به ملت ايران و نه به آن گروه معلوم الحال و فاقد وجدان و شرف که پول و وعده گرفتند و به خيابانها ريختند اعتماد و ايمان کامل دارم.

در اين جلسه شاپور ريپورتر (شاپور اردشير جي) که از او به عنوان عامل سرويس جاسوسي انگلستان ياد کرده اند به نام خبرنگار حضور داشت. اين شاپور بود که به راه اندازي بخش فارسي راديو بي بي سي در دسامبر 1940 کمک کرده بود و به همچنين بخش فارسي راديو هند و راديو بيت المقدس را. درباره کارهاي شاپور ريپورتر کتابهاي متعدد نوشته شده است.


شاپور ريپورتر عامل لندن


انتشار اخبار مربوط به آغاز محاكمه دكتر مصدق كه در جامعه ايران از محبوبيت فراوان برخوردار بوده است و نيز گزارشهاي مربوط به تجديد روابط ايران و انگلستان و خبرهايي كه حكايت از سفر قريب الوقوع ريچارد نيكسون معاون وقت رئيس جمهوري آمريکا به تهران داشت خشم مردم را برانگيخت؛ بازار تهران به نشانه اعتراض تعطيل و تظاهرات مردم در چند شهر ازجمله تهران و تبريز آغاز شد و اعتصاب و تظاهرات سراسري از روزهاي بعد اعلام گرديد كه نظاميان حكومت (دولت کودتا) وارد عمل شدند، قسمتي ديگر از بازار تهران را ويران و به سوي مردم معترض تيراندازي كردند كه ضمن آن دو تن كشته و عده اي مجروح شدند. چندين بازرگان و عده اي از معاريف ملي گرا نيز دستگير شدند. براي پيشگيري از وقايع مشابه؛ در اصفهان، فارس و خوزستان حكومت نظامي اعلام و رفت و آمد درساعات شب و تشكيل اجتماعات بيش از سه نفر ممنوع گرديد. همزمان شماري از مهندسان و كاركنان شركت ملي نفت ايران نيز به اتهام هواداري از دكتر مصدق و جنبش هاي چپ از كار بركنار شدند و ....


مصدق که در جلسه محاکمه خسته شده سر شانه افسري که کنار دستش نشسته بود گذارد


1933 - ترور محمدنادرشاه پادشاه وقت افغانستان

هشتم نوامبر سال 1933 محمدنادرشاه پادشاه افغانستان به قتل رسيد و پسرش محمدظاهر كه طبق قانون اساسي تازه افغانستان «پدر ملت» لقب يافت بر جاي او نشست و محمدظاهرشاه شد. محمدنادرشاه از 1929 تا 1933 به مدت چهار سال پادشاهي کرده بود. دولت لندن درآگوست سال 1919 به افغانستان استقلال داده بود. دولت لندن در نيمه قرن نوزدهم با دادن اعلان جنگ به ايران و لشکرکشي و تصرف مناطقي از استانهاي فارس (بوشهر) و خوزستان، دولت تهران را مجبور به دست برداشتن از ايالتهاي هرات، فراه و نيمروز کرد و وسعت افغانستان به 647 هزار کيلومتر مربع رسيد.

محمدنادرشاه در جريان شرکت در مراسم فارغ التحصيلان يک دبيرستان به دست يک جوان به نام عبدالخالق هزاره با شليک گلوله کشته شد. عبدالخالق و بستگان نزديک او که دستگير شده بودند اعدام شدند. اعلام شده بود که قتل نتيجه يک توطئه سياسي بود.


محمدنادر شاه

محمدنادرشاه كه قرار بود بيطرفي افغانستان را محفوظ نگهدارد شهرت طرفداري از انگلستان را داشت. وي با كمك دولت انگلستان روي كار آمده بود.

محمدظاهرشاه متولد 1914 تا زمان کودتاي پسر عمويش محمد داودخان در سال 1973 به مدت 40 سال پادشاهي کرده بود. داودخان وي را از کشور تبعيد کرد که در ايتاليا زندگي مي کرد و پس از برکناري حکومت طالبان به دست آمريکا و روي کار آمدن حامد کرزاي به وطن بازگشت، ادعاي پادشاهي نکرد و لقب پدر ملت به دست آورد، در کاخ قبلي خود زندگي کرد و 23 جولاي 2007 در نود و سه سالگي درگذشت.

افغانستان داراي اندکي بيش از 30 ميليون نفوس است که 42 درصد از آنان از قبايل پشتون هستند. دولت لندن در قرن نوزدهم با ترسيم مرز، دو سوم پشتون ها را به هندوستان خود داد که اينک در پاکستان زندگي مي کنند و اين تقسيم مسئله ساز شده است.

1950 - دو رويداد نظامي در يك روز: عبور چينيان از رود «يالو» و آغاز جنگ جت ها

تاريخ نظامي دو رويداد مهم را در هشتم نوامبر سال 1950 ثبت كرده است كه هر دو در جريان جنگ كره اتفاق افتاد: عبور شگفت انگيز و غير قابل پيش بيني بيش از سيصد هزار داوطلب مسلح چيني از رود «يالو» و نخستين جنگ جتها در آسمان.

جنگ كره در ژوئن 1950 با حمله گسترده كره شمالي به كره جنوبي آغاز و جز منطقه كوچكي، ساير نقاط كره جنوبي به تصرف شمالي ها درآمدة بود كه دولت آمريكا وارد عمل شد، و سپس شوراي امنيت سازمان ملل كه نماينده شوروي از شركت در جلسه مربوط خودداري كرده بود راي به عقب راندن شمالي ها از جنوب با توسل به زور داد. سالها بعد دليل غيبت نماينده شوروي از جلسه شوراي امنيت كه اگر حضور داشت مجبور بود قعطنامه را «وتو» كند معلوم شد و آن اين بود كه شوروي مي خواست آمريكا درگير جنگي شود كه طرف ديگر آن، نيروي انساني فراوان داشته واز تلفات سنگين نهراسد.

شمالي ها در برابر نيروهاي اعزامي شوراي امنيت و عمدتا آمريكايي دست به عقب نشيني زدند و مك آرتور سرفرمانده آنان خرسند از اين بابت بود، كه سحرگاه هشتم نوامبر اورا از خواب بيدار و خبر دادند كه امواج نظاميان چيني از رود «يالو» كه مرز چين و كره را تشكيل مي دهد گذشته و نيروهاي آمريكايي را مورد حمله قرار داده و مجبور به عقب نشيني كرده اند.

اين رويداد مآلا به تعويض مك آرتور فاتح ژاپن و ناكامي نيروهاي زير پرچم سازمان ملل انجاميد. مک آرتور تصميمات هري ترومن رئيس جمهور وقت را اجرا نمي کرد و ضمن دم از بمباران اتمي چين تصميم به حمله هوايي به اين کشور گرفته بود. مک آرتور دربازگشت به آمريکا پس از برکناري، مورد استقبال ميليونها آمريکايي قرارگرفت که در تاريخ ايالات متحده بي سابقه بوده است. مك آرتور به آمريكاييان اندرز داد كه در آسيا وارد جنگ زميني نشوند. جنگ ويتنام نشان داد كه به اندرز او توجه نشده بود.

رويداد نظامي ديگر هشتم نوامبر، نخستين جنگ جتها در آسمان بود. در اين روز يك جت جنگده ميگ ــ 15 ساخت شوروي كه در اختيار كره شمالي قرار گرفته بود با يك جت اف ــ 86 آمريكا در آسمان كره در گير شد و به سوي هم شليك كردند و جهان را وارد عصر جنگ جتها ساختند. لوفت وافه (نيروي هوايي آلمان) براي نخستين بار در دوران جنگ جهاني دوم جنگنده جت بكار برده بود، ولي اين عمل يك طرفه بود و چون كشورهاي ديگر فاقد جت بودند، برخورد برابر و متقابل صورت نگرفته بود.


دو نظامي آمريكايي به دو داوطلب چيني در كره تسليم مي شوند


زادروزها

۳۰ - زادروز نروا امپراتور روم
۱۰۲۸ - زادروز ویلیام یکم اولین پادشاه سلسله نورمنها در تاریخ انگلستان


نروا


۱۶۵۶ - زادروز ادموند هالی ستارهشناس، متخصّص ژئوفیزیک، ریاضیدان، هواشناس، و فیزیکدان انگلیسی
۱۸۴۷ - زادروز برام استوکر نویسندهٔ ایرلندی، خالق رمان دراکولا


ادموند هالی


۱۸۴۸ - زادروز گوتلوب فرگه ریاضیدان، منطقدان، و فیلسوف برجستهٔ آلمانی
۱۹۳۵ - زادروز آلن دلون بازیگر فرانسوی


برام استوکر

۱۳۵۱ - زادروز شهرام شکیبا، منتقد سینما، شاعر طنزپرداز و مجری تلویزیون اهل ایران


آلن دلون


۱۳۵۷ - زادروز علی کریمی، فوتبالیست ایرانی


علی کریمی


درگذشتها

۱۲۲۶ - درگذشت لویی هشتم پادشاه فرانسه از ۱۲۲۳ تا سال مرگش ۱۲۲۶
۱۶۲۷ - درگذشت جهانگیرشاه چهارمین پادشاه سلسلهٔ گورکانیان هند


جهانگیرشاه


۱۶۷۴ - درگذشت جان میلتون شاعر و نویسندهٔ انگلیسی، نویسندهٔ کتاب بهشت گمشده
۱۹۵۳ - درگذشت ایوان الکسیویچ بونین نویسنده و شاعر معاصر روس، برندهٔ جایزه نوبل ادبیات سال ۱۹۳۳


ایوان الکسیویچ بونین


۱۳۶۵ - درگذشت کریم کشاورز نویسنده، محقق و مترجم ایرانی
۱۹۹۷ - درگذشت محمدعلی جمالزاده نویسنده و مترجم ایرانی، پدر داستان کوتاه زبان فارسی و آغازگر سبک واقعگرایی در ادبیات فارسی


محمدعلی جمالزاده


۱۹۹۸ - درگذشت جین ماریس بازیگر و کارگردان فرانسوی
۲۰۰۹ - درگذشت ویتالی لازاریویچ گینزبرگ فیزیکدان روس، برندهٔ جایزه نوبل فیزیک سال


ویتالی لازاریویچ گینزبرگ